Գեղեցիկ այգի և հարուստ բերք ունենալու համար ծառերին և թփերին հարկավոր է խնամք։ Այգում կատարվող ցանկացած աշխատանք պահանջում է հատուկ գիտելիք և հմտություններ, և եթե գարնանը ժամանակին չիրականացվեն էտման և սրսկման աշխատանքները, ապա աշնանն այգին տիրոջը չի ուրախացնի իր առատ բերքով։ Եթե դուք չունեք այգեգործական համապատասխան փորձ ու հմտություններ, խորհուրդ ենք տալիս օգտվել Varpet հավելվածի հմուտ այգեպանների ծառայությունից, ովքեր կիրականացնեն սրսկման, էտման և այգու մշակման հետ կապված ցանկացած աշխատանք։ Մինչ աշխատանքներն սկսելը եկեք պարզենք, թե ինչի համար են անհրաժեշտ ծառերի և թփերի էտումն ու սրսկումը։
Գարնան սկիզբը ծառերի և թփերի էտման լավագույն ժամանակն է: Արևը դեռ չի հասցրել արթնացնել բույսերը ձմեռային քնից, միևնույն ժամանակ, կեղևը սառած չէ, ուստի և ավելի ճկուն է։ Սովորաբար ծառերը էտում են, երբ օդի ջերմաստիճանը 10-150C է, իսկ գիշերները չի նվազում զրոյից:
Ծառերի էտումը այգեգործության մեջ յուրահատուկ “վիրաբուժական” միջամտության մի տեսակ է, որն ունի հետևյալ նպատակները.
Երիտասարդ ծառերի մոտ ամբողջ էներգիան ուղղվում է դեպի վեր աճի և ավելի խորը՝ արմատների աճի վրա։ Հետևաբար, երիտասարդ ծառերն ունեն երկարավուն տեսք։
Ավելի հասուն տարիքում ծառերը սկսում են տարածվել լայնությամբ. Կոճղի տրամագիծը մեծանում է, աճում են կողային ճյուղերը: Այս ընթացքում ծառերն արդեն հասնում են իրենց մաքսիմալ բարձրությանը, և դեպի վերև աճն այլևս այդքան կարևոր չէ նրանց համար: Հասուն ծառերի հիմնական խնդիրն է սերմեր արտադրել, որոնց վրա է ծախսվում հինական էներգիան։
Ծեր ծառերն իրենց էներգիայի մեծ մասը ծախսում են կյանքը երկարացնելու վրա: Նրանք այլևս չեն աճում։ Մեծ պսակը դառնում է ավելորդ ծանրություն ծառաբնի և արմատի վրա, և ծառից մեծ ջանքեր է պահանջվում դրա պահպանման համար: Ավելի ու ավելի շատ էներգիա է օգտագործվում վնասատուներից և հիվանդություններից պաշտպանվելու համար: Ի վերջո, ծառն այլևս չի կարողանում վերականգնել ուժերը. Բունը փչանում է, ճյուղերը՝ կոտրվում:
Ահա այս գործոնների հիման վրա էլ ձևավորվեց էտման ռազմավարությունը։
Բացի այդ, ծառերը սանիտարական էտման կարիք ունեն բոլոր տարիքային փուլերում:
Ճիշտ և ժամանակին կատարված էտը հնարավորություն է տալիս
“Գործնականում էտն ըստ կատարման բնույթի և նշանակության լինում է 2 ձևի՝ նոսրացում և կարճացում: Նոսրացումն այն գործողությունն է, երբ շիվը կամ ճյուղը հիմքից կտրում և ամբողջությամբ հեռացնում են: Նոսրացնելիս սաղարթից հեռացնում են՝”
Կարճացումը էտի այն ձևն է, երբ էտում և հեռացնում են շիվերի կամ ճյուղերի երկարության մի մասը, իսկ մյուս մասը թողնում են: Կարճացնում են սովորաբար դրսի բողբոջի վրայից, այնպես, որ կտրվածքի վերևի մասը 2-3 մմ-ով ավելի բարձր լինի բողբոջների ծայրային մասից։ Կարճացումը պահպանում է շիվերի թիվը, իսկ հետագայում նպաստում է նոր ճյուղերի առաջացմանը:
Պտղատու ծառերի և թփերի էտման օպտիմալ ժամանակը առավել հաճախ մարտ ամիսն է։ Պսակի ձևավորման նպատակով գարնանը պտղատու ծառերի էտումը կատարվում է, որպես կանոն, մարտի սկզբին:
Տարբեր շրջանների համար էտման աշխատանքները կարող են իրականացվել նաև փետրվարի վերջին՝ կախված կլիմայական պայմաններից: Հայաստանի այն շրջաններում (Արարատյան դաշտավայր, նախալեռնային գոտի, Զանգեզուր, Լոռի-Փամբակ), որտեղ ամենացուրտ ամսին (հունվարին) ջերմաստիճանն իջնում և հասնում է -10-ի, այդպիսի տեղերում խնձորենին, տանձենին, բալենին, կեռասենին, սալորենին, ծիրանենին էտում են փետրվարի առաջին տասնօրյակից սկսած, իսկ մնացած կորիզավորները՝ մարտի սկզբներից:
Էտի միջոցով կարգավորվում են բույսի մեջ տեղի ունեցող կենսաքիմիական պրոցեսները։ Կախված ծառերի տարիքային փոփոխություններից` փոխվում է նաև էտի բնույթը և խնդիրները:
Ի՞նչ գործիքով էտել ծառերը և թփերը։ Յուրաքանչյուր ճյուղի համար անհրաժեշտ է էտման ճիշտ մկրատ:
Առանց էտման ճիշտ մկրատների էտումը կարող է արագ վերածվել մարդու համար վտանգավոր, իսկ բույսի համար՝ վնասակար գործի: Հաստ և բարակ ճյուղերի համար անհրաժեշտ է օգտագործել տարբեր չափի մկրատներ։ Բարակ ճյուղերի համար հարմար է երկու շեղբով կտրիչ: Սրված վերին և ստորին շեղբերն ապահովում են ճշգրիտ կտրվածք: Հաստ ճյուղերի համար պետք է օգտագործել ավելի ամուր և ավելի մեծ չափի էտման մկրատ։ Այգում էտման համար օգտագորվում են մի քանի տեսակի գործիքներ
Գարնանը ծառերի և թփերի էտումը բավականին բարդ պրոցես է, և այգին չվնասելու համար խորհուրդ է տրվում դիմել փորձառու այգեպանի օգնությանը։
Վաղ գարունը այգեգործության ամենակարևոր շրջաններից մեկն է: Ծառերի և թփերի սրսկման և պարարտացման աշխատանքների ճիշտ և ժամանակին կատարումը երաշխավորում է գերազանց բերք, ինչպես նաև ապահովում է փշատերև ծառերի և դեկորատիվ թփերի բնականոն աճ: Կատարյալ արդյունք ստանալու և ծառերը ճիշտ սրսկելու համար անհրաժեշտ է ոչ միայն օգտագործել որակյալ նյութեր, այլ ունենալ համապատասխան հմտություններ։ Ոչ մի դեպքումխորհուրդ չի տրվում կատարել սրսկման աշխատանքներն ինքնուրույն՝ առանց ունենալու համապատասխան փորձառություն։ Հակառակ դեպքում կարող եք վնասել ոչ միայն ծառերը և թփերը, այլ նաև ինքներդ ձեզ։ Վնասատուներից և միջատների մեծ մասից ազատվելու համար իրականացվում է բույսերի պարտադիր սրսկում:
Սրսկման աշխատանքներին պետք է պատրաստվել վաղ գարնանը։ Նախ անհրաժեշտ է մաքրել ծառերի կեղևը, իսկ կոճղերը պատրաստել մշակման համար: Բույսերի և ծառերի երկու պլանային սրսկումներն իրականացվում են մարտին՝ +4-150C օդի ջերմաստիճանում։
Մշակումը կարող է սկսվել, երբ ջերմաստիճանը հասնի + 5-6°С: Այնուամենայնիվ, նախ պետք է պատրաստել ծառերը և թփերը: Անհրաժեշտ է կտրել չոր, հին և հիվանդ ճյուղերը: Դրանից հետո անհրաժեշտ է ծառի կոճղերը մաքրել կեղևի շերտերից, որոնք ձմռան ընթացքում կեղևազերծվել են, հեռացնել ջերմամեկուսացնող շերտը (եթե կա այդպիսինը), մշակել այն պատրաստուկներով, չորացնել և պահել մինչև մյուս աշուն։
Ծառերի կտրվածքները անհրաժեշտ է մշակել պղնձի սուլֆատի լուծույթով `10 լիտր ջրի համար 300 գրամ լուծույթ։ Այսպիսով, բույսերը պաշտպանված կլինեն մոնիլիոզից և ցիտոսպորոզից: Մաքրված կոճղերն այնուհետև մշակվում են սկիպիդարով, չորանալուց հետո կոճղերը սպիտակեցվում են։ Դրա համար կարելի է օգտագործել կիր ջրային լուծույթով, պղնձի սուլֆատով և փայտի սոսինձով։ Թփերը ոչ թե սպիտակեցնում են, այլ պարզապես վերամշակվում են սկիպիդարով:
Բոլոր կտրված ճյուղերը, կեղևը, չոր սաղարթը, պտուղները պետք է այրվեն, քանի որ նրանց մեջ ապրում են թրթուրներ և միջատներ։
Այստեղ կարևոր է ընտրել միջինը։ Ավելի ճիշտ է ուղղորդվել ոչ թե օրացույցով, այլ եղանակով: Եթե դրսում մառախուղ է կամ անձրև է, սրսկումը գործնականում անիմաստ կլինի: Նման եղանակային պայմանները և ձյունը նվազեցնում են մշակման արդյունավետությունը: Այգին մշակելու համար ավելի լավ է սպասել արևոտ ու հանգիստ եղանակի:
Սրսկման փուլերը
Առանձնացվում են ծառերի գարնանային մշակման հետևյալ փուլերը.
Գարնանը ծառերի առաջին սրսկում
Առաջին անգամ ծառերը մշակվում են քնած բողբոջների կամ «մերկ» ծառի վրա: Կարևոր է, որ սրսկման աշխատանքներն իրականացվեն, երբ դեռ բողբոջները չեն ուռել։ Այս ժամանակահատվածում սնկային հիվանդությունների սպորները ցրվում են: Թրթուրները դեռ չեն հայտնվում։
Գարնանն առաջին սրսկումը կատարվում է մոնիլիոզի դեմ, որը հատկապես սիրում է կորիզավոր պտղատեսակներ (կեռաս, քաղցր բալ, սալոր, դեղձ): Այն հեշտությամբ ճանաչելի է ծառի ճյուղերի շագանակագույն թառամած ծայրերով, կարծես տերևներն այրված լինեն: Հիվանդությունը կոչվում է մոնիլիալ այրվածք:
Իսկ խնձորենիների և տանձերի (հնդավոր պտղատեսակներ) կեղևի վրա սկսում են ակտիվորեն բազմանալ սպորները: Հիվանդության աղբյուր կարող են լինել չորացած պտուղները, աշնանը ծառի վրա մնացած տերևները: Այս հիվանդության սպորներն ապրում են կեղևի տակ և թափված տերևների մեջ:
Գարնանը ծառերի երկրորդ սրսկում
Երկրորդ սրսկումը պետք է իրականացվի, երբ բողբոջները բացվել են, բայց տերևները դեռ չեն բացվել: Այգեգործները բողբոջի այս վիճակը անվանում են «կանաչ կոն»: Այս անգամ անհրաժեշտ են միջատասպաններ, քանի որ երկրորդ բուժումը նախատեսված է հիմնականում արթնացած խնձորի ծաղկի բզեզի կամ երկարակնճիթի դեմ։ Այս վնասատում սիրում է ձվեր դնել հենց բողբոջների մեջ, և թրթուրները խժռում են խնձորի ծաղիկն ու պտուղները: եթե սրսկման աշխատանքները ուշացվեն, վնասատուները կհասցնեն կատարել իրենց “սև” գործը, և այլևս հնարավոր չի լինի փրկել բերքը։ Հետևաբար, սրսկումը պետք է իրականացվի բողբոջի բացվելուց անմիջապես հետո։
Գարնանը ծառերի երրորդ սրսկում
Երրորդ ցողումն իրականացվում է ծաղիկների բացվելուց հետո, երբ դրանք դեռ չեն թափվել։ Շերտավոր պտղացեցերը շատ վտանգավոր են և վնասում են ծիրանենուն, դեղձենուն, սալորենուն, ինչպես նաև մի շարք այլ պտղատեսակների (նշենի, խնձորենի, արքայանարնջենի և այլն): Ցեցը ձվեր է դնում ծաղկի մեջ: Թրթուրները սնվում են նաև պտուղներով, կտրուկ գցելով դրանց ապրանքային տեսքը և որակը: Երրորդ սրսկումը թույլ է տալիս վերացնել պտղացեցին՝ մինույն ժամանակ չվնասելով մեղուներին:
Գարնանը ծառերի չորրորդ սրսկում
Վերջին ցողումը կատարվում է այն ժամանակ, երբ պտուղները սիսեռի չափ են։ Չորրորդ սրսկումը կօգնի կանխել մոնիլիոզի երկրորդ ալիքը։
“Ծառերի և թփերի սրսկումն իրականացվում է քիմիական լուծույթներով, որոնք բավականին արդյունավետ են վնասատուների և միջատների դեմ պայքարում, սակայն սխալ կիրառման դեպքում կարող են և վնասել մարդուն։”
Քիմիական լուծույթների կենսաբանական այլընտրանք կարող են լինել ծխախոտի փոշին, սոխի կլեպը, մանանեխի խառնուրդը, ժանգի լուծույթները և այլն։
Օրինակ, կարելի է վերցնել 500 գրամ ճզմած սխտոր և լուծել այն չորս լիտր ջրի մեջ: Դրանից հետո ճզմել, քամել և կրկին լուծել ջրով: Ստացված լուծույթը պետք է քամել քամիչով, ապա ավելացնել այնքան ջուր, որ ստացվի 10 լիտր: Բույսերը, որոնք հակված են վարակվելու աֆիդով, կարող են ցողվել սխտորի լուծույթով։ Սխտորի սուր հոտը վանում է վնասատուներին։
Հաշվի առեք, որ բիոլոգիական լուծույթներն աշխատում են +12°C և ավելի բարձր ջերմաստիճաններում: Եթե դրսում ցուրտ է կամ շոգ, դրանք կարող են չաշխատել:
Բացառիկ պատմություններ, որոնք այլուր չեք գտնի
